Bạn đang dùng Linux? Có lẽ bạn còn chưa biết những điều này!

Bạn đang dùng Linux? Có lẽ bạn còn chưa biết những điều này!
Written by Steve Lawson
04.30.2008 at 07:29am
Section: Editorials

Lược dịch Zxc232

Đầu tiên, tôi muốn hỏi bạn một loạt những câu hỏi thoạt nhìn có vẻ chẳng liên quan gì đến nhau. Bạn đã xem phim hoạt hình Shrek hoặc Harry Potter và viên đá phù thủy chưa? Bạn đã bao giờ bay trên máy bay của các hãng Continental, Virgin America hoặc Singapore Airlines chưa? Bạn lái xe BMW, Fiat hay Renault? Bạn đã từng nhập ngũ trong quân đội Mỹ? Bạn đã bao giờ mua một thứ gì trên mạng thanh toán bằng Paypal? Bạn đã bao giờ ở trong một khách sạn Sheraton? Hoặc bạn đã đi du lịch bằng tàu hỏa ở Canada?

Đừng lo, tôi không định chào bán thứ gì cho bạn cả; mục đích bài viết này của tôi là soi sáng một điều mà bạn còn chưa biết. Nếu bạn không phải người say mê máy tính như tôi, có lẽ bạn chẳng quan tâm đến việc tất cả những cái đó và nhiều cái khác nữa đã được tạo ra, vận hành và bảo trì như thế nào. Bạn chỉ muốn biết ôtô của bạn khởi động như thế nào, bộ phim bạn xem đồng bộ âm thanh ra làm sao, phòng khách sạn của bạn sẵn sàng như thế nào và làm sao chuyến bay hoặc đoàn tàu của bạn đến đúng giờ. Tất cả những điều đó hoàn toàn có thể hiểu được.

Một trong những lý do chính đảm bảo cho những thứ nói trên hoạt động, cho bạn sống cuộc sống hàng ngày mà không phải quan tâm lo lắng gì chính là ... Linux. Vâng, chính Linux, cái hệ điều hành máy tính bí ẩn mà những tay râu ria, kính cót mê mẩn. Ta hãy chứng minh điều khẳng định trên bắt đầu bằng hãng hàng không Singapore Airlines và một thứ gọi là KrisWorld. KrisWorld là hệ thống giải trí trong khi bay của Singapore Airlines, cho phép hành khách xem phim và nghe nhạc theo yêu cầu.

Hệ thống bao gồm một máy chủ Linux nối mạng với các máy tính cá nhân lắp trong lưng ghế trước mặt mỗi hành khách. Hạng ghế economy được trang bị một màn hình tinh thể lỏng 10,6 inch, độ phân giải 1280x768. Các hạng ghế đắt tiền hơn thì màn hình lớn hơn.

Khi hành khách muốn xem phim hoặc nghe nhạc, phim và nhạc sẽ được tải từ máy chủ xuống máy tính cá nhân trong lưng ghế có ổ cứng 40GB và bộ vi xử lý của hãng Via Technologies Inc. Ngoài chức năng nghe nhạc, xem phim, KrisWorld cũng là một máy tính trang bị bộ phần mềm văn phòng StarOffice. Trên máy tính có một cổng USB để khách có thể cắm ổ USB hoặc ổ cứng ngoài của mình vào, mở hoặc lưu các văn bản cá nhân lên đó. Cổng này cũng dùng để cắm bàn phím hoặc chuột USB cho các doanh nhân làm việc mà không cần phải mở laptop.

Singapore Airlines không phải hãng hàng không duy nhất đầu tư Linux. Virgin America mới đây cũng tuyên bố các máy bay của hãng sẽ lắp một hệ thống giải trí trong khi bay gọi là RED. RED cũng chạy Linux RedHat và Fedora nối với các máy chủ trung tâm chứa phim và nhạc. Khi được hỏi tại sao chọn Linux, hãng nói rằng vì Linux ổn định và dễ sửa đổi theo các yêu cầu riêng của họ.

Còn hãng hàng không nào khác dùng Linux không? Có, Continental Airlines đã chuyển hệ thống đặt vé-giữ chỗ sang chạy trên Linux. Qantas Airways chuyển trung tâm dữ liệu sang Linux và hãng hàng không Tây Ban nha Spanair cũng dùng Red Hat Enterprise Linux.

Nhưng Linux không chỉ có mặt trên các chuyến bay, chúng cũng có trên mặt đất ở những nơi bạn không ngờ tới. Hãng chế tạo xe hơi BMW dùng công nghệ ảo hóa Xen trên Novell SUSE Linux ở trung tâm dữ liệu của hãng và ở đội đua công thức 1: các cặp máy chủ Linux (cluster) do HP chế tạo xây dựng các mô hình khí động học tinh vi cho các loại xe đua để thiết kế, thử nghiệm trước khi chế tạo. (Xem thêm về Linux và xe đua Formula One tại đây)

Mạng lưới đường sắt Đức do Deutsche Bahn điều hành đã chuyển các máy chủ sang chạy Linux vào cuối năm 2004. Nhà chế tạo xe hơi khổng lồ Ý, Fiat, dùng hệ thống Linux để vận hành mạng lưới bán hàng và hỗ trợ khách hàng tại Âu châu. Công ty chế tạo xe hơi Huyndai dùng các cặp máy chủ Linux do IBM chế tạo để mô phỏng và tính toán các trường hợp tai nạn. Chưa hết, Thrifty Car Rental có hạ tầng mạng máy tính phần lớn chạy Ubuntu Linux; hãng chế tạo xe hơi Volvo cũng dùng các cặp máy chủ Linux của IBM để mô phỏng và tính toán tai nạn; hãng đường sắt quốc gia Canada dùng Linux trong phần lớn các công việc kinh doanh hàng ngày. Nước Pháp cũng đang bước vào trận địa Linux: hãng chế tạo xe hơi Renault vừa tuyên bố sẽ dùng hệ điều hành máy chủ Novell SUSE Linux Enterprise Server, trong khi lực lượng cảnh sát Pháp cùng với chính phủ và một số bộ chuyển sang dùng Linux. Hãng chế tạo xe hơi Peugeot Citroen đã ký hợp đồng với Novell để chuyển 20.000 máy tính cá nhân và 2000 máy chủ sang dùng SUSE Enterprise Linux.

Còn Hollywood thì sao? Nhiều bộ phim hoạt hình sản xuất bởi Dreamworks (Shrek, Shark Tale, Antz and Bee, ...) được làm trên các máy tính của HP chạy Red Hat Linux. Nhiều phần việc trong các bộ phim Harry Potter (cũng như các phim The Last Samurai và Plane Of The Apes) được xử lý bằng một phần mềm nguồn mở chạy trên Linux gọi là CinePaint.

Trên thực tế, ngành công nghiệp các hiệu ứng hình ảnh của Hollywood có lẽ là ngành tiên phong dùng Linux. Và không phải chỉ là cuộc cách mạng ở phạm vi nhỏ. Các hãng phim có những phòng máy đầy các máy chủ Linux. Pixar, Digital Domain, Dreamworks, tất cả các hãng từ lớn đến nhỏ. Dreamworks có trên 2000 máy chủ Linux online vào mùa hè năm 2001. Bộ phim quả bom tấn Shrek của hãng được dựng trên hơn 1000 máy tính Linux. Pixar chạy Linux trên các máy sản xuất phim và phát triển phần mềm của hãng (ông chủ của Pixar, Steve Job, lại là người sáng lập ra Apple và phần mềm Mac). Ngành công nghiệp điện ảnh thừa nhận rằng trận thủy triểu Linux đạt tới đỉnh cao trong phim Titanic. Hãng Digital Domain đã dùng các ứng dụng Linux để dựng các cảnh phim, đặc biệt là các cảnh dưới nước.

Rời phim ảnh, chúng ta hãy chuyển sang một lĩnh vực khác mà Linux đang tạo nên nền móng: công nghiệp tài chính. Tại Brazin, một trong những ngân hàng lớn nhất Nam Mỹ là Banrisul chạy toàn bộ các máy ATM trên hệ điều hành Linux. Paypal, hãng thanh toán điện tử được các hãng bán hàng trực tuyến trên toàn thế giới sử dụng, chạy website và các phần mềm trung gian trên hàng nghìn máy chủ Linux.

Lần tới khi bạn check in vào một khách sạn Sheraton hãy nhớ rằng phòng của bạn được đăng ký trên hệ thống giữ chỗ Linux. Nếu bạn là quân nhân Mỹ, nên biết rằng tới năm 2015 toàn bộ hệ thống mạng của quân đội Mỹ sẽ là hệ thống Linux. Tôi tin chắc rằng ngày càng có nhiều hệ thống trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta mà Linux đóng một vai trò quan trọng. Nhưng các ví dụ nêu trên cũng đủ để chứng tỏ với bạn rằng Linux không chỉ là trò chơi cho những kẻ ham mê máy tính.

So sánh nhanh (K)Ubuntu 8.04, Mandriva 2008.1, PCLOS 2008 Gnome

Các bộ Linux nói dưới đây đều nằm trong số những hệ Linux hàng đầu. Kubuntu và Ubuntu là hai phiên bản của cùng một hệ Linux dùng hai môi trường đồ họa khác nhau: KDE và GNOME. Mandriva kế thừa Mandrake, dùng KDE. PCLinuxOS (PCLOS) xây dựng trên nền Mandriva có cả bản KDE và GNOME. Những so sánh dưới đây:

1. So sánh nhanh những đặc điểm chủ yếu nhất dưới góc độ của một người dùng bình thường, không có khả năng hoặc không muốn đi sâu vào những chi tiết kỹ thuật phức tạp.


2. Mục đích sử dụng là máy tính văn phòng: soạn văn bản, bảng tính, trình diễn, lướt web, thư điện tử, xem và nghe các file hình, nhạc. Các yêu cầu cao hơn như kết nối với thiết bị cầm tay, bảo mật, ... không xét ở đây.


3. Chỉ đúng với các phiên bản được so sánh. Sang phiên bản sau tình hình có thể đã khác rồi.

Cài đặt:

Tất cả các hệ đều có chế độ chạy từ CD (LiveCD). Đây là chế độ nên thử nếu cài lần đầu (mặc dù chậm, mất thời gian) để kiểm tra xem có phần cứng nào không hoạt động được không (card mạng, wifi, sound card, video card,...). Tuy nhiên, nếu biết chắc, không cần kiểm tra thì (K)Ubuntu có menu cài thẳng, nhanh hơn là vào LiveCD rồi mới cài.

Các màn hình cài đặt tương tự nhau về nội dung. Màn hình Partition Manager của Mandriva và PCLOS có thêm một số nút lệnh nên trực quan và dễ dùng hơn. Điểm khác nhau chính nằm ở cuối: Mandriva và PCLOS có một số màn hình cho phép điều khiển quá trình tạo bootloader còn (K)Ubuntu thì không. Mandriva và PCLOS đều nhận được Windows đã cài trên ổ cứng nhưng không nhận lẫn nhau và phải add bằng tay. (K)Ubuntu nhận diện các hệ khác trên ổ cứng (cả Linux và Windows) khá tốt. Vì vậy nếu cài nhiều hệ điều hành trên máy thì nên cài (K)Ubuntu cuối cùng.

Tương thích phần cứng

Mandriva có vẻ tương thích phần cứng tốt hơn cả qua những trường hợp sau:

- Trên một máy có card mạng onboard, Mandriva nhận và cho card làm việc tốt. Các bản Kubuntu, Ubuntu và PCLOS 2007 đều nhận được card này nhưng card không hoạt động được.

- Trên máy Dell 700m, Mandriva và PCLOS nhận và kích hoạt được card wifi ở cả hai chế độ mã hóa WEP và WPA. Kubuntu và Ubuntu không kích hoạt được card ở chế độ WEP. Ngay cả sau khi kích hoạt được card ở chế độ WPA, (K)Ubuntu thiết lập kết nối rất chậm, thậm chi xuất hiện màn hình phụ, nhấn connect mới vào mạng.

- Trên một máy có hai card mạng (một ra modem ADSL và một ra mạng LAN), Mandriva cài dễ dàng và cho cả hai card làm việc song song tốt nhất. (K)Ubuntu cài đặt cho hai card cùng làm việc khá phức tạp và thỉnh thoảng vẫn bị mất một kết nối. OpenSUSE chỉ cho làm việc một card, kích hoạt cái nọ thì cái kia tắt.

-Mandriva và PCLOS kích hoạt card xong có thể kiểm tra xem có hoạt động không. Ubuntu không có công cụ kiểm tra trạng thái card (tất nhiên có thể cài thêm), thường phải chạy Firefox để kiểm tra.

- Cài máy in HP 1020, Mandriva và PCLOS sau khi cài driver xong báo thiếu firmware, tự tải về. (K)Ubuntu không báo gì.

- Nối màn hình ngoài vào notebook, Mandriva nhận tốt cả hai màn hình, PCLOS 2008 Gnome màn hình ngoài bị lệch. (K)Ubuntu chưa thử.

Phần mềm cài sẵn

Duy nhất có Mandriva cài xong là dùng được ngay. PCLOS 2008 Gnome phải cài thêm OpenOffice. (K)Ubuntu phải cài thêm bộ restricted. Kubuntu còn phải cài thêm cả Firefox.

Mandriva và PCLOS bằng một nút nhấn có thể nhập toàn bộ font Windows có sẵn sang. Mandriva còn có nút lệnh cho import cả documents và một số settings từ Windows sang.

PCLOS 2007 KDE có vẻ đầy đủ phần mềm phụ nhất. Tuy nhiên bản này hơi cũ, phải sau lần update đầu tiên mới dùng tốt được.

Kho phần mềm thì (K)Ubuntu vô địch kể cả về số lượng lẫn tốc độ download. Mandriva xếp thứ hai và PCLOS xếp cuối.

Tiếng Việt

Mandriva có sẵn bộ gõ x-unikey-1.0.4 trong kho phần mềm, cài đặt dễ dàng nhưng bản thân x-unikey-1.0.2 trở lên có lỗi (trong mọi bản Linux KDE): a/ đang gõ bị mất tiếng Việt, phải tắt bật lại để gõ tiếp, b/gõ trong các ô của bảng, con trỏ đột ngột nhảy sang ô khác. Cài bản 0.9.2 thì không bị hai lỗi đó nhưng icon cập nhật luôn đỏ báo có phần mềm cập nhật (nâng lên 1.0.4).

PCLOS 2008 Gnome gõ được tiếng Việt bằng scim. Cài từ Control Center - System - Manage localization for your system. Copy file vi-telex-locdt.mim vào /usr/share/m17n và chỉ enable cách gõ này. Chưa thử nhiều nên chưa biết có lỗi gì không.

Kubuntu 8.04 vẫn dùng x-unikey-0.9.2 được. Ubuntu 8.04 theo hướng dẫn ở đây. (chưa thử).

Control Center

Control Center của Mandriva và PCLOS (kể cả bản Gnome) hay nhất vì là dạng wizard hướng dẫn từng bước, thiếu phần mềm nào thì tự tải về cài. Đây là hướng xây dựng Control Center rất tốt, làm cho Linux thân thiện với người dùng. Kubuntu cũng có Control Center tập trung khá tốt tuy không bằng hai hệ nói trên. Ubuntu dở nhất về mặt này.

Giao diện

KDE hay GNOME là tùy sở thích. Cá nhân tôi thích KDE hơn. Mandriva và PCLOS có cơ chế convert font sao đó nên chọn font nào làm font màn hình cũng đẹp. (K)Ubuntu chỉ có font Free (FreeSerif, FreeSans,...) hiển thị tốt trên màn hình. Giao diện đẹp thì PCLOS là nhất, đặc biệt là giao diện PCLOS Minime.

Tốc độ

Hiện tại PCLOS 2008 GNOME nhanh nhất (và chắc bản PCLOS 2008 KDE sắp ra cũng vậy). Dùng bản này có cảm giác nhẹ nhõm, nhanh rất dễ chịu khác hẳn các bản còn lại. Mandriva xếp thứ hai còn (K)Ubuntu đứng hạng chót. So sánh ở đây đều ở chế độ tắt tất cả các hiệu ứng màn hình rồi.

Kết luận:

Ở giai đoạn này, nếu thích tốc độ thì nên dùng PCLOS 2008 GNOME. Mới học nên chọn Mandriva hoặc PCLOS 2008 KDE sắp ra (nhược điểm lớn nhất là hiện chưa có tài liệu hướng dẫn tiếng Việt). (K)Ubuntu dành cho người thích tự cài và tìm hiểu về phần mềm nguồn mở (vì kho phần mềm lớn).

Còn hai đại gia nữa tôi đã thử qua nhưng không có ấn tượng gì lắm: OpenSUSE và Fedora. OpenSUSE có lẽ phù hợp cho việc tìm hiểu sâu hơn một chút về linux (cho chọn rất nhiều các thông số kỹ thuật). Fedora không thấy có gì nổi bật ngoài tuổi đời lâu nên nhiều người biết, phần mềm nào cũng có bản build sẵn cho Fedora.

Cần phải nhắc lại là các ý kiến trên chỉ căn cứ vào việc dùng lướt qua các phần mềm trong một thời gian ngắn của một người dùng bình thường. Chắc là có nhiều điểm vừa sai vừa thiếu nhưng cũng chia sẻ để mọi người tham khảo.

Ubuntu 8.04, những nhận xét ban đầu (update 1/5/08)

Ngày 24/4/08, bản Ubuntu 8.04 chính thức ra đời theo đúng kỳ hạn đã định là 6 tháng một phiên bản mới. Tên mã của 8.04 là Hardy Heron - con diệc gan dạ, hình con diệc xuất hiện trên màn hình nền mặc định của Ubuntu, hơi giống con hạc trên các bàn thờ.

Đây là bản LTS (Long Time Support - hỗ trợ dài hạn) thứ hai của giòng Ubuntu, bản Desktop hỗ trợ cập nhật các bản vá an ninh và sửa lỗi trong 3 năm - đến năm 2011, bản Server hỗ trợ 5 năm đến 2013. Được chọn là bản LTS có nghĩa là sẽ tương đối ổn định và tin cậy, những bản không phải LTS chỉ được hỗ trợ 1,5 năm. Riêng Kubuntu do còn giao thời giữa KDE3 và KDE4 nên không phải là bản LTS.

Một điểm nổi bật của Ubuntu 8.04 là chế độ cài trong Windows. Khi đang chạy Windows, đưa đĩa cài Ubuntu vào ổ CD sẽ xuất hiện một màn hình cài đặt cho phép cài Ubuntu như một ứng dụng (nhưng không phải là ứng dụng Windows) vào một thư mục Windows, không phải qua các bước tạo partition như trước đây. Sau khi cài xong, khởi động lại máy sẽ xuất hiện boot menu để chọn khởi động vào Windows hay Ubuntu. Cách cài này với người đã thạo Linux thì không có ý nghĩa gì, thậm chí còn dở vì tốc độ chậm hơn là cài lên partition mới. Tuy nhiên với người mới học Linux thì rất tiện vì không sợ nhầm lẫn mất Windows, không phải học các khái niệm mới về partition Linux. Biện pháp này được xem là có tính đột phá để phổ biến Ubuntu đến những người dùng lần đầu. Tất nhiên vẫn có thể boot máy từ đĩa cài Ubuntu để tạo partition mới rồi cài như các hệ Linux khác.

Về hình thức, bản 8.04 không có thay đổi gì nhiều so với bản 7.10. Chất lượng chủ yếu tốt hơn là ở các phiên bản mới của các gói phần mềm thành phần: nhân Linux và server đồ họa Xorg mới hỗ trợ nhiều phần cứng hơn, chỉnh sửa màn hình linh hoạt hơn, OpenOffice là bản mới nhất 2.4, thay đổi một vài trình ứng dụng, kết nối vào mạng Windows Active Directory bằng trình Likewise v.v...

Tuy nhiên với người dùng lại có một số trục trặc:

1- Bản Firefox mặc định là Firefox 3 beta5. Hầu hết các extension của Firefox 2 hiện chưa chạy được trên Firefox 3. Gỡ Firefox3, cài Firefox2 cũng không cài được các extension. Nếu bạn đã quen dùng extension thì đây là điều vô cùng khó chịu.

Update: mở thư mục /home/<username>/.mozilla xoá toàn bộ nội dung, chạy lại Firefox2.

2- Bộ gõ tiếng Việt xvnkb-0.3 đã sửa lỗi mount CD và dùng tốt trong 7.10 không dùng được trong 8.04. Khi gõ tiếng Việt trong OpenOffice, con trỏ giật sang trái xóa luôn ký tự đã gõ trước đó. Bộ gõ x-unikey thì xưa nay vẫn không gõ được trong OpenOffice. Cài bản scim-vietiti-upd.deb tại đây thì gõ được tiếng Việt bằng scim nhưng không tắt được màn hình xem trước Preedit: khi gõ xuất hiện một màn hình con hiển thị các ký tự đang gõ, khi xong một từ nhấn space, màn hình đó mới tắt và từ định gõ mới xuất hiện đúng vị trí. Cách làm này tiện cho gõ các chữ tượng hình, nhưng mới dùng cho tiếng Việt thì hơi khó chịu. Các phiên bản Ubuntu trước đều tắt được màn hình này.

Update: xem bài So sánh nhanh ....

3- Khi cài lên máy notebook Dell Inspiron 700m, cả Ubuntu và Kubuntu đều nhận đúng card wifi nhưng không kết nối được. Phiên bản trước (7.10) thì kết nối tốt. Điều này gây một cảm giác xấu và bất an: phiên bản mới có thể hỗ trợ nhiều phần cứng hơn, hỗ trợ tốt hơn một số phần cứng nhưng cũng có thể lại kém hơn với một vài phần cứng cũ.

Update: đổi chế độ mã hoá của ADSL modem từ WEP sang WPA Pre-shared key thì kết nối được.

4- Kubuntu 8.04 có hai bản: một bản chính thức dùng KDE3 và bản remix dùng KDE4. KDE4 đẹp hơn, nhiều hiệu ứng đồ họa hơn và một số phần mềm ứng dụng tốt hơn nhưng lại chưa đủ độ chín (tương tự Firefox3).

Tất cả những điều trên làm ta không thể cài và dùng ngay Ubuntu được. Bản Ubuntu này không gây được ấn tượng tốt như khi chuyển từ Ubuntu 6.10 lên 7.04 và 7.10. Tất nhiên đây chỉ là những nhận xét rất sơ bộ ban đầu.

52 triệu học sinh Brazin sẽ dùng Linux

Bộ Giáo dục Brazin đang cài đặt hệ điều hành Linux riêng của mình vào các phòng máy tính dành cho 52 triệu học sinh tiểu học (primary school). Hệ điều hành “Linux Educacional 2.0” dựa trên nền hệ Linux Debian, dùng giao diện KDE 3.5, các bộ phần mềm KDE-Edu, KDE-Games và một số công cụ được phát triển bởi dự án.
Một phòng máy tính tiêu chuẩn gồm một máy chủ và 7 máy trạm, mỗi máy trạm có hai bộ bàn phím, màn hình và chuột, tổng cộng là 15 vị trí sử dụng. Những phòng máy ở nông thôn nơi thiếu điện, một máy chủ sẽ có 7 bộ bàn phím, màn hình và chuột (không có máy trạm). Ngoài ra còn có một màn hình TV khổ lớn dành cho những nhu cầu riêng của trẻ. Trong năm nay sẽ thiết lập 29.000 phòng máy phục vụ cho 32 triệu học sinh và sang năm (2009) là 53.000 phòng cho khoảng 52 triệu học sinh.
Bộ Giáo dục cũng sẽ dùng Linux trong những “máy chiếu tích hợp” là một thiết bị gồm cả máy chiếu, CPU, các nội dung cài sẵn và đầu DVD. Với loại máy chiếu + máy tính này, các nội dung số không bị giới hạn trong phạm vi phòng máy tính mà giáo viên có thể dùng nó để giảng dạy trong các phòng học thông thường.
Một dự án khác của bộ Giáo dục Brazin, “mỗi học sinh một máy tính”, dự kiến cho ra đời khoảng 150.000 máy tính giáo dục giá rẻ (Classmate PC) cũng chạy Linux với giao diện KDE.

(Thông tin tổng hợp từ :

http://www.desktoplinux.com/news/NS9272932512.html

http://aseigo.blogspot.com/2008/04/deploying-kde-to-52-million-young.html

http://www.linux-watch.com/news/NS9016897370.html )

Phần mềm Quản lý Doanh nghiệp (ERP) nguồn mở đang tăng trưởng

InfoWorld - Technology Information for Business Intelligence

Phần mềm Quản lý doanh nghiệp (ERP) nguồn mở đang tăng trưởng.

Phần mềm nguồn mở đang tạo nên một xung lực mới trong thị trường phần mềm Quản lý doanh nghiệp do tính linh hoạt và giá thành thấp.

By Robert Lemos, IDG News Service (Zxc232 lược dịch)

April 22, 2008

Phần mềm nguồn mở có thể tìm thấy chỗ đứng của mình trong những hệ thống ứng dụng tối quan trọng (mission-critical) không? Dựa trên xung lực của thị trường phần mềm Quản trị Doanh nghiệp nguồn mở (Open-source Enterprise Resource Planning - ERP), phần mềm nguồn mở bắt đầu nhìn ra con đường của mình, đặc biệt là các lãnh đạo IT của các tổ chức trung bình và nhỏ.

Trong khi các hệ ERP là trái tim và linh hồn của doanh nghiệp hiện đại, chúng cũng là nỗi kinh hoàng về IT trong thập kỷ vừa qua. Phần mềm ERP đòi hỏi một quá trình chỉnh sửa lâu dài và tốn kém để phù hợp với các quy trình nghiệp vụ đặc thù của từng ngành, từng công ty. Danh sách các hạng mục chậm trễ, các triển khai tốn kém luôn ám ảnh các lãnh đạo IT khi cố gắng nâng cấp các hoạt động của công ty. Mới đây, công ty vận chuyển hành lý khổng lổ Waste Management đã kiện ra tòa đòi hãng phần mềm SAP bồi thường 100 triệu USD do triển khai ERP thất bại.

Vấn đề bắt đầu từ thập kỷ 90: năm 1997, hãng Nestle USA bắt đầu một dự án ERP kéo dài 6 năm, tốn 200 triệu USD. Ban đầu công ty có ý định dùng số tiền đó để triển khai một hệ thống trên tất cả các văn phòng toàn cầu.

Khi triển khai xong, công ty mới thấy mình bị khóa chặt vào trong các hợp đồng giấy phép sử dụng và bảo trì tốn kém trong một thị trường hầu như không có cạnh tranh bị thống trị bởi hai hãng phần mềm ERP chính, Oracle và SAP.

Phần mềm nguồn mở bắt đầu vào cuộc. Được phổ biến do sự tăng trưởng của hệ điều hành Linux, phần mềm nguồn mở cho phép bất kỳ ai xem, kiểm tra mã nguồn và chỉnh sửa phần mềm theo ý mình. Các hệ ERP yêu cầu chỉnh sửa rất nhiều (lúc triển khai ban đầu và cả sau này khi doanh nghiệp thay đổi, phát triển - ND) do đó phần mềm nguồn mở có vẻ là phương án lý tưởng. Các công ty cũng đánh giá cao khả năng kiểm soát được mã nguồn của các phần mềm tối quan trọng đối với họ.

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chi phí thấp của các hệ ERP nguồn mở cũng là một yếu tố quan trọng. Đó là trường hợp của công ty thực phẩm đông lạnh Cedarlane. Dùng phần mềm ERP nguồn mở của hãng xTuple đã tiết kiệm cho công ty “vài trăm nghìn đô la”, giám đốc IT Daniel Baroco cho biết.

.........

Hiệu quả hiện nay là rõ ràng, Baroco nói. Công ty đã tăng trưởng từ 40 triệu lên 600 triệu USD doanh thu và khối lượng công việc giấy tờ cần thiết để thực hiện các hợp đồng giảm xuống đáng kể. Năm 2004, trung bình phải xuất 1000 hóa đơn một ngày, đôi khi một đơn hàng có đến 3 hóa đơn. Hiện nay, chỉ còn 400 hóa đơn và lại theo dõi được lượng hao hụt thực phẩm, một điều không có vào năm 2004.

“Tôi thực sự đã được đào tạo lại về nguồn mở thời kỳ đó,” Baroco nói. “Tôi trở thành người hâm mộ nguồn mở vì thế.”

Tổng giám đốc xTuple, Ned Lilly, nói rằng các doanh nghiệp vừa và nhỏ như Cedarlane là viễn cảnh tốt nhất cho áp dụng phần mềm ERP nguồn mở. “Triển vọng tốt nhất đối với chúng tôi là các công ty $20 triệu đến $50 triệu doanh thu đang còn dùng chỉ phần mềm kế toán QuickBooks”. Lilly nói.

Lilly không mong sẽ chuyển được các khách hàng truyền thống đang dùng Oracle hoặc SAP nhưng với các công ty nhỏ hơn, lo lắng về chi phí và quá trình triển khai cũ phức tạp thì giải pháp nguồn mở là một sự lựa chọn rõ ràng.

Tại thị trường châu Âu và châu Á, khách hàng hiểu biết hơn về phần mềm nguồn mở và theo đuổi những hệ thống kinh doanh không phụ thuộc vào một nhà cung cấp, Tổng giám đốc Don Klaiss của hãng phần mềm ERP nguồn mở Compiere cho biết.

“Có những vùng trên thế giới, đặc biệt là ở châu Âu và Mỹ Latinh, khuynh hướng ủng hộ nguồn mở là rất mạnh,” Klaiss nói. “Khách hàng rất mệt mỏi vì phải trả phí bản quyền và phí bảo trì cao.”

Một mặt phần mềm nguồn mở có những đặc điểm phù hợp với ERP, mặt khác các thất bại của các phần mềm ERP nguồn đóng quá ầm ỹ cũng làm tăng nhu cầu về ERP nguồn mở, Matt Aslett nhà phân tích phần mềm doanh nghiệp thuộc nhóm 451 cho biết.

Doanh số phần mềm ERP nguồn mở đang tăng vọt. Công ty Compiere năm 2007 tăng 300% và dự kiến cũng tăng như vậy năm 2008. xTuple dự kiến sẽ tăng gấp đôi. Một hãng phần mềm ERP nguồn mở khác, Openbravo, dự kiến doanh số sẽ tăng gấp 3 năm nay và nhân sự sẽ phải tăng gấp đôi.

Cộng đồng nguồn mở tập hợp xung quanh một sản phẩm làm tăng khối lượng công việc thực hiện được lên nhiều lần. Ví dụ, các đối tác và khách hàng của Openbravo hiện đang bản địa hóa sản phẩm của hãng cho 50 nước khác nhau.

Những con số tăng trưởng đó cũng không phải toàn vẹn, nhà phân tích Aslett phát biểu: “ ERP là một trong những lĩnh vực cuối cùng của hạ tầng tin học doanh nghiệp mà phần mềm nguồn mở còn xâm nhập tương đối ít nên các hãng viết phần mềm ERP nguồn mở có thể hy vọng doanh số sẽ tiếp tục tăng trưởng trong thời gian tới. Tuy nhiên cần nhớ rằng, các hãng đó xuất phát từ con số không trong khi doanh số của các hãng phần mềm nguồn đóng nổi tiếng đã lên tới hàng tỷ đô la”.

Tuy nhiên, giám đốc Mitja của Openbravo tin rằng các hãng phần mềm ERP nguồn mở đang bán một thứ mà các hãng ERP nguồn đóng không thể bán được: các khách hàng có thể tự do kiểm soát những hệ thống tối quan trọng của mình không phụ thuộc vào công ty tin học bên ngoài.

Mandriva Linux 2008 Spring (2008.1) (Updated 24/4)

Mandriva S.A là một công ty Pháp chuyên về Linux và phần mềm nguồn mở. Trước đây (từ 1998), công ty có tên là MandrakeSoft với sản phẩm là bộ Linux Mandrake, một thời "tề danh" với RedHat thủa RedHat còn miễn phí. Do tranh chấp pháp lý về tên "Mandrake", công ty đổi tên như hiện nay.

Sản phẩm của công ty tương đối đa dạng: Mandriva Flash (Linux cài sẵn trên một ổ USB 4GB), Mandriva Linux One 2008 (Linux cho máy để bàn), Mandriva Linux Corporate Desktop (Linux cho máy để bàn của doanh nghiệp), Mandriva Corporate Server 4 (hệ điều hành máy chủ), ....Hiện có khoảng 100 khách hàng là các tổ chức (doanh nghiệp, giáo dục, quản lý hành chính,...) và sản phẩm được bán trên 140 nước (theo website của hãng).

Phiên bản Linux mới nhất được công bố 10/4/2008 là Mandriva Linux 2008 Spring. Đây là một bản Linux đáng để thử. Dưới đây là vài nhận xét sơ bộ:

Đường lối chung của Mandriva là "dễ sử dụng", do đó Mandriva đặc biệt thân thiện với người dùng. Sau khi khởi động máy từ đĩa CD, quá trình cài đặt nhanh, đơn giản. Boot menu có thể chỉnh sửa được ngay khi đang cài. Màn hình quản lý các partition trực quan, dễ dùng.

Phần cấu hình, cài đặt khá đủ và đều là dưới dạng hướng dẫn từng bước (wizard). Đây là ưu điểm lớn nhất của bộ Linux này. (PCLinuxOS xây dựng trên nền Mandriva thừa hưởng đặc điểm này và có bổ xung thêm một số, đẩy mức độ thân thiện với người dùng lên hơn nữa). Khi cấu hình thiếu phần mềm gì, phần mềm đó sẽ được tự động tải về và cài (ví dụ chia sẻ file sẽ cài thêm Samba server, cài máy in sẽ tự cài driver, nếu có, v.v....). PCLinuxOS thì cả x-unikey cũng được cài tự động khi chọn tiếng Việt.

Đặc biệt kết hợp chặt chẽ với Windows đã có trên ổ cứng: có boot menu cho Windows, tự nhận và mount các partition Windows ở chế độ ghi được, chỉ nhấn một nút là cài lại toàn bộ font Windows vào Mandriva, có cả hướng dẫn import từ Windows sang Mandriva: My Documents, bookmarks và wallpaper.

Trong kho phần mềm của Mandriva có sẵn bộ gõ tiếng Việt x-unikey-1.0.4 nên cài đặt đơn giản. Tuy nhiên sau đó cần bổ xung ba dòng sau vào file /home/<username>/.bash_profile:

export LANG=vi_VN.UTF-8
export XMODIFIERS=@im=unikey
export GTK_IM_MODULE=xim

Các phần mềm ứng dụng chính cũng như các bộ Linux khác: Firefox, OpenOffice, KMail, ... nhưng phần mềm tiện ích không nhiều bằng PCLinuxOS (tất nhiên người dùng có thể tham khảo PCLinuxOS rồi tự cài thêm). Cách bố trí menu chính cũng không rõ bằng PCLinuxOS. Các phần mềm phụ trợ cần thiết để chơi nhạc, xem phim, duyệt web,.. dù không phải nguồn mở cũng được cài sẵn, không mất thì giờ cài sau như K(Ubuntu).

Công ty này tương đối lớn nên kho phần mềm nhiều và nhanh (hơn PCLinuxOS nhưng chưa bằng Ubuntu). Số lượng phần mềm trong kho cũng kém Ubuntu. Có phần mềm kiểm soát và thông báo nếu có các bản cập nhật (nhưng không tự động tải về trước như Ubuntu).

Giao diện (mới thử bản KDE) sáng và đẹp. Có thể cài các hiệu ứng 3D dễ dàng. Hiện dùng KDE3 nhưng có thể cài thêm KDE4 dễ dàng (cài task-kde4 trong kho phần mềm). Trong chế độ không 3D, có vẻ chạy nhanh và nhẹ hơn Kubuntu.

Tương thích phần cứng cũng khá tốt. Đã cài thử trên một số máy, chưa bị hiện tượng không nhận được phần cứng hoặc trục trặc gì lớn.

Nhìn chung dễ dùng hơn Ubuntu và kém PCLinuxOS một chút. PCLinuxOS dựng trên nền Mandriva nên chắc sau đây ít lâu sẽ có bản PCLinuxOS 2008.

Tuy nhiên hình như hơi có vấn đề với in ấn tiếng Việt (chưa kiểm nghiệm kỹ). Thỉnh thoảng in tiếng Việt bằng font Times New Roman bị lỗi.

Thư giãn: chơi Linux được gì, mất gì?

Chưa nói đến những ý nghĩa lớn lao tầm vĩ mô, đối với một người ham mê tin học có đầu óc loại trung bình khá trở lên, "chơi" Linux là một cuộc chơi đầy hào hứng, liên tục đổi mới, liên tục khám phá mà lại đơn giản, rẻ tiền.

Chỉ cần ở trình độ trung bình, sau một thời gian "chơi" nguồn mở, bạn sẽ nhìn những người đang ngoan ngoãn đi theo Bill Gate với tâm trạng đầy thương cảm. Tại sao những "phi công trẻ" đầy sức sống như vậy lại cam chịu lẩn lút hoặc mất tiền để "lái máy bay bà già" Windows, chờ dài cổ mấy năm mới được ban phát một điều mới, nhất cử nhất động phải theo khuôn phép dotNet, Visual Basic, luôn luôn nơm nớp sợ sida, virus, spyware, ngay từ phút đầu tiên đã phải "mặc áo mưa" Norton Antivirus, ... trong khi có vô số các "em" Linux trẻ trung (vd: PCLinuxOS mới bắt đầu năm 2003), xinh đẹp (hãy thử Compiz, Berill, Metisse,...) và hiện đại, đầy cá tính, phong phú (gần 400 hệ Linux và hàng chục nghìn phần mềm nguồn mở) vây quanh? Nếu khó tính, không ưng em nào, bạn có thể tự lắp cho mình một em hoặc "phẫu thuật thẩm mỹ" một em có sẵn.

Tha hồ chọn lựa, không mất tiền, không sợ công an văn hóa sờ gáy vì vi phạm bản quyền, không sợ bệnh tật phải mặc áo mưa, liên tục khám phá, liên tục đổi mới, tay nghề lên trông thấy, từ một ngôi làng quen thuộc bước ra cả một thế giới mới rộng lớn, bạn còn mong gì hơn thế?

Dân xứ Nghệ với đầy lòng tự hào về tinh thần, trình độ học hành, tính cục bộ địa phương đã thành truyền thuyết mà sau đây vài năm không đẻ ra được một bộ Linux chứa đầy "Nghệ ngữ" và đặc thù xứ Nghệ thì .... chẳng còn gì mà nói nữa.

Với một ổ cứng phổ thông bây giờ, chia ra thành 5-6 partition mỗi cái khoảng 4GB, một đường ADSL và một ổ ghi CDROM, bạn có thể cài cùng lúc 5-6 hệ Linux (và Windows) rồi tha hồ mà vọc. Down một bản Linux 700MB ngay với kết nối wifi chỉ mất khoảng tiếng rưỡi là có cái để nghịch rồi. Linux có chu kỳ xuất các phiên bản mới tương đối nhanh (6 tháng hoặc ít hơn) và với gần 400 hệ Linux hiện có với nhiều ý tưởng rất mới lạ, chỉ sợ không có sức tìm hiểu. Khi đã nắm vững một hệ, việc tìm hiểu hệ khác không có khó khăn gì nhiều vì về cơ bản các hệ Linux đều chung phần lõi (kernel) và chung môi trường đồ họa (KDE, GNOME, ...), chỉ khác nhau về quan điểm thiết kế và các tiện ích đi kèm.

Ngay với một hệ Linux, khám phá kho phần mềm nguồn mở miễn phí tràn ngập trên Internet cũng là niềm say mê bất tận. Mỗi một mục tiêu ứng dụng đều có vài phần mềm khác nhau từ đơn giản đến phức tạp, cạnh tranh với nhau, chỉ cần tải về cài, tha hồ mà thử.

Ban đầu thì khó (cũng như khi mới học Windows), khi đã quen rồi thì chỉ là thời gian. Người chơi trung bình cũng học được khá nhiều điều. Ví dụ với máy in, bạn sẽ biết rằng hiện có nhiều protocol in khác nhau, do đó có nhiều dự án viết driver, một số loại máy in phải tải firmware về máy mỗi khi khởi động, v.v... Kiến thức chung sẽ khá hơn là chỉ việc đút cái đĩa driver Windows có sẵn vào cài. Bạn có thể tự mình cài cả một hệ máy chủ phức tạp theo những hướng dẫn từng bước có sẵn trên Internet với rất nhiều những kiến thức liên quan cũng có sẵn trên Internet. Trình độ của bạn sẽ cơ bản, chắc chắn hơn là cài máy móc môt bộ Windows server.

Một điều mọi người hay thắc mắc khi tìm hiểu về phần mềm nguồn mở: "Bọn nó được gì khi mất thời gian, công sức vào những việc không công như vậy?" Nếu là cao thủ thì khỏi phải bàn. Bạn sẽ có một sân chơi quốc tế để thể hiện tài năng khi công việc kiếm cơm mà cơ quan giao cho không cho phép bạn làm điều đó. Đây có lẽ là một trong những lý do tại sao dân lập trình nguồn mở lại lao vào những dự án không công đến như vậy. Lợi ích: một chỗ thể hiện tài năng, một nhóm những người cùng ham mê, một nơi có người chỉ bảo, hướng dẫn, một lớp học không mất tiền. Cao hơn nữa, nếu bạn cho rằng "như thế này không đúng", chẳng có gì ngăn cản bạn, không phải xin phép sếp hay công ty, bạn hãy chứng tỏ "làm như thế này mới hay", dựng riêng một hệ Linux hay phần mềm với đội ngũ "nhân viên" toàn các cao thủ "quốc tế" khác trên nền thành quả của những người khác mà chẳng có ai có quyển kiện tụng đòi ăn chia hoặc hưởng bản quyền. Khi đã thành danh, bạn có thể chìa những kết quả đó ra với công ty cũ hoặc mới để được hưởng những cái xứng đáng hơn.

Mất gì? Mất thời gian, công sức. Những ngày nghỉ, giờ nghỉ, thay vì có "bà già Windows" lo cơm ngon, canh ngọt ở nhà, bạn phải dẫn các em Linux đi chơi, chịu tất cả những cái nhõng nhẽo, thất thường của tuổi mới lớn (khi gõ những dòng này, thỉnh thoảng tôi phải Ctrl+Shift hai lần để gõ tiếp tiếng Việt vì lỗi của x-unikey-1.0.4). Nguy hiểm nữa nếu bạn dẫn em diễu qua mặt sếp, nhất là những sếp đại thụ về tin học. Tuổi già, có vợ có con, nhìn lũ trẻ nhởn nhơ vừa thèm vừa tức, bạn chết là cái chắc trừ khi gặp ông sếp chịu chơi.

Nếu bạn lại muốn vận động dùng Linux ở cơ quan thì bạn đúng là một Đông Ki sốt thời hiện đại. Bill Gate là một giáo chủ đầy quyền năng có hàng trăm triệu tín đồ sùng đạo (và lười thay đổi), là ông trùm ma túy quốc tế đã thành công gây nghiện cho cả thế giới (cai nghiện là điệp vụ bất khả thi, cái đấy ai cũng biết). Dấn thân vô chống lại ổng, sứt đầu mẻ trán là cái chắc. Chỉ cần một trong những tín đồ của ổng, có quyền có chức có quan hệ, bĩu môi một cái là bạn thân bại, danh liệt.

Rất ít người trong đám tín đồ ấy biết rằng chính giáo phái của mình cũng đang nao núng trước sức tấn công đầy ma lực của các nàng Linux trẻ trung và đang có những bước tiến để cải lão hoàn đồng, phẫu thuật thẩm mỹ cho bà lão của mình như một số post trong blog này đã viết.

Tương lai chắc chắn thuộc về bạn!!!